Công suất máy biến áp cho nhà xưởng được chọn theo công suất tính toán, không theo tổng công suất ghi trên nhãn máy. Cách làm: lấy tổng công suất đặt nhân hệ số đồng thời để ra kW tính toán, chia cho cosφ để ra kVA, chia tiếp cho mức mang tải mong muốn (thường 0,7–0,8), cộng phần mở rộng đã có kế hoạch, rồi làm tròn lên gam máy tiêu chuẩn gần nhất. Sau đó kiểm tra lại với động cơ lớn nhất và tải sinh sóng hài trước khi chốt.

Chọn máy biến áp là quyết định khó sửa nhất trong cả gói thi công điện nhà xưởng: máy nhỏ thì vài năm sau phải xin nâng công suất, máy quá lớn thì tốn tiền đầu tư và trả tổn hao không tải mỗi tháng. Bài này đi qua từng bước tính, kèm một ví dụ minh họa và những điểm hay bị bỏ sót.

Máy biến áp dầu đặt trong phòng điện cạnh tủ điện đang mở cửa, phía sau là dãy tủ phân phối và máng cáp sơn đỏ
Máy biến áp dầu đặt trong phòng điện, sát tủ hạ thế tổng. Công suất máy quyết định luôn cỡ ACB, thanh cái và cáp từ máy sang tủ.

Bước 1: Có danh sách phụ tải trước, đừng ước theo diện tích

Ước công suất theo m² (bao nhiêu W/m²) chỉ dùng được ở giai đoạn tìm đất hoặc thuê xưởng. Khi đã biết sẽ đặt máy gì, cần một bảng liệt kê từng thiết bị: tên máy, số lượng, công suất định mức (kW), điện áp, số pha, chế độ chạy (liên tục, gián đoạn, dự phòng) và cách khởi động.

Bảng này nên chia theo nhóm: dây chuyền sản xuất, khí nén, điều hòa và thông gió, chiếu sáng, văn phòng, bơm nước và PCCC. Mỗi nhóm có hệ số đồng thời khác nhau, nên gộp chung một con số sẽ sai ngay từ đầu. Cách lập bảng và phân nhóm chi tiết có trong bài tính phụ tải điện nhà xưởng từ danh sách máy móc.

Tải tương lai (dây chuyền giai đoạn 2, kho mở rộng, sạc xe nâng) nên ghi riêng trong bảng, và chỉ đưa vào khi đã có kế hoạch cụ thể, không cộng “cho chắc”.

Bước 2: Từ công suất đặt ra công suất tính toán

Không phải mọi máy trong xưởng chạy cùng lúc và chạy đầy tải. Vì vậy công suất tính toán của mỗi nhóm bằng tổng công suất đặt nhân với hệ số nhu cầu (hay hệ số đồng thời) của nhóm đó:

Ptt = Σ (Pđặt nhóm × Knc nhóm)

Hệ số này lấy từ đâu? Với xưởng đang chạy cần chuyển địa điểm hoặc mở rộng, tốt nhất là dùng số liệu đo của chính nhà máy. Nếu là xưởng mới, kỹ sư thiết kế dùng giá trị tham khảo theo loại tải trong sổ tay thiết kế, rồi hỏi lại chủ đầu tư về ca kíp: chạy 1 ca hay 3 ca, máy nào chạy liên tục, máy nào chỉ bật theo đơn hàng.

Bước 3: Đổi kW sang kVA bằng cosφ sau bù

Máy biến áp ghi công suất theo kVA (công suất biểu kiến), còn phụ tải thường tính theo kW. Hai đại lượng liên hệ qua hệ số công suất:

Stt (kVA) = Ptt (kW) / cosφ

Nên dùng cosφ sau khi đã lắp tụ bù, vì nhà xưởng có trạm riêng gần như luôn phải có tủ bù: khi cosφ thấp hơn 0,9, khách hàng bị tính thêm tiền mua công suất phản kháng. Nếu dùng cosφ chưa bù (0,7–0,8 với xưởng nhiều động cơ), kVA tính ra sẽ lớn hơn thực tế và máy biến áp lại bị chọn dư.

Bước 4: Chọn mức mang tải và cộng phần mở rộng

Không nên để máy biến áp chạy sát 100% công suất định mức ngay năm đầu. Mức mang tải thiết kế hay dùng là 70–80%:

SMBA ≥ (Stt + Smở rộng) / Kmt

Trong đó Kmt là hệ số mang tải mong muốn. Chọn 0,8 khi phụ tải đã ổn định và ít khả năng tăng; chọn 0,7 khi xưởng đang trong giai đoạn đầu và chưa rõ sản lượng. Phần mở rộng chỉ cộng khi có kế hoạch đầu tư cụ thể trong vòng vài năm; mở rộng xa hơn thì nên tính phương án lắp thêm máy thứ hai.

Dãy tủ điện tổng MSB nhiều khoang đặt trong nhà xưởng, khoang đầu mở để lộ thanh cái màu đỏ vàng xanh, công nhân đang dọn vệ sinh
Dãy tủ hạ thế tổng (MSB) đang lắp đặt. Dòng định mức thanh cái và ACB tổng được chọn theo công suất máy biến áp phía trước.

Bước 5: Làm tròn lên gam máy tiêu chuẩn

Máy biến áp phân phối 22/0,4 kV được sản xuất theo các gam công suất cố định. Một số gam thường gặp trong nhà xưởng: 250, 320, 400, 560, 630, 750, 800, 1000, 1250, 1500, 1600, 2000, 2500 kVA. Kết quả tính được làm tròn lên gam gần nhất, sau đó tính lại mức mang tải thực tế để xem có hợp lý không.

Bảng dưới là dòng điện định mức phía 0,4 kV của vài gam thông dụng (I = S / (√3 × 0,4)), dùng để hình dung cỡ thiết bị đóng cắt phía hạ thế:

Công suất máy (kVA)Dòng định mức phía 0,4 kV (A, làm tròn)Cỡ ACB tổng thường chọn
400577630 A
6309091000 A
80011551250 A
100014431600 A
125018042000 A
160023092500 A
200028873200 A

Bảng cho thấy vì sao nhảy một gam máy không chỉ là tăng tiền máy: ACB, thanh cái, cáp hoặc busway từ máy sang tủ tổng đều nhảy theo. Cỡ cáp cụ thể cần tính theo dòng, sụt áp và cách lắp đặt như trong bài chọn dây cáp điện cho nhà xưởng theo công suất.

Đã có danh sách máy móc nhưng chưa biết nên đặt máy biến áp bao nhiêu kVA? Gửi danh sách cho Đại Phú Thịnh, kỹ sư sẽ tính phụ tải và đề xuất công suất trạm. Khảo sát miễn phí trong 24h tại TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An.

Gọi hotline 0986 239 299 Nhắn Zalo 0986 239 299

Ví dụ minh họa cách tính

Giả định một xưởng cơ khí lắp ráp, chạy 2 ca, có bảng phụ tải như sau (số liệu minh họa để thấy cách tính, không phải một công trình cụ thể):

Nhóm tảiCông suất đặt (kW)Hệ số nhu cầu giả địnhCông suất tính toán (kW)
Máy gia công, dây chuyền4200,6252
Máy nén khí1100,888
Thông gió, làm mát900,981
Chiếu sáng451,045
Văn phòng, căng tin600,636
Bơm nước sinh hoạt150,710,5
Tổng740512,5

Tiếp theo, giữa các nhóm cũng không đạt cực đại cùng lúc, nên kỹ sư có thể nhân thêm một hệ số đồng thời chung (giả định 0,9): Ptt ≈ 512,5 × 0,9 ≈ 461 kW.

  • Đổi sang kVA với cosφ sau bù 0,92: Stt ≈ 461 / 0,92 ≈ 501 kVA.
  • Chủ xưởng có kế hoạch thêm một dây chuyền khoảng 80 kW tính toán trong 2 năm tới: cộng thêm ≈ 87 kVA, thành ≈ 588 kVA.
  • Chọn mức mang tải 0,8: 588 / 0,8 ≈ 735 kVA.
  • Làm tròn lên gam tiêu chuẩn: 750 kVA (hoặc 800 kVA nếu nhà cung cấp không có sẵn gam 750).

Kiểm tra ngược: ngày đầu vận hành, máy 750 kVA mang khoảng 501 / 750 ≈ 67% tải; sau khi có dây chuyền mới, khoảng 78%. Cả hai mức đều nằm trong vùng hợp lý. Nếu chọn theo tổng công suất nhãn (740 kW / 0,92 ≈ 804 kVA, rồi chia 0,8 ≈ 1006 kVA), xưởng sẽ phải đặt máy 1000 kVA hoặc 1250 kVA và chạy chưa tới một nửa tải trong nhiều năm.

Bước 6: Kiểm tra động cơ lớn và tải sinh sóng hài

Con số kVA ở trên mới là điều kiện về nhiệt. Còn hai phép kiểm tra nữa trước khi chốt:

Khởi động động cơ lớn nhất

Động cơ khởi động trực tiếp có dòng khởi động khoảng 5–7 lần dòng định mức. Nếu xưởng có một máy nén khí hay máy nghiền công suất lớn so với máy biến áp, mỗi lần khởi động có thể làm sụt áp toàn xưởng, đèn chớp, biến tần các máy khác báo lỗi điện áp thấp. Cách xử lý thường là dùng khởi động sao – tam giác, khởi động mềm hoặc biến tần cho động cơ lớn, thay vì tăng gam máy biến áp chỉ để chịu dòng khởi động.

Sóng hài từ biến tần, UPS, máy hàn

Xưởng có nhiều biến tần, bộ sạc, UPS, máy hàn inverter hoặc lò cảm ứng sẽ có dòng sóng hài lớn. Sóng hài làm máy biến áp nóng hơn so với cùng mức tải tuyến tính. Với những xưởng này, nên đo hoặc ước lượng tỷ lệ tải phi tuyến, hỏi nhà sản xuất về khả năng chịu sóng hài của máy, và cân nhắc lọc sóng hài hoặc chọn mức mang tải thấp hơn. Tụ bù cũng cần có cuộn kháng để tránh cộng hưởng.

Bốn khoang tủ điện sơn xám có cửa chớp thông gió trên và dưới, mặt tủ gắn đồng hồ và đèn báo, đặt trong xưởng chờ lắp đặt
Tủ điện nhiều khoang có cửa chớp thông gió trên và dưới. Tủ chứa thiết bị tỏa nhiệt như tụ bù, cuộn kháng cần thông gió tốt như thế này.

Một máy lớn hay hai máy nhỏ?

Khi công suất tính ra từ khoảng 1.500 kVA trở lên, hoặc khi xưởng có tải không được phép mất điện lâu, nên so sánh thêm phương án hai máy biến áp:

Tiêu chíMột máyHai máy
Chi phí đầu tưThấp hơn (một máy, một bộ tủ trung thế, một ACB tổng)Cao hơn, thêm tủ, ACB và liên lạc thanh cái
Khi bảo trì hoặc sự cố máyMất điện toàn xưởngMáy còn lại gánh được phần tải ưu tiên
Mở rộng theo giai đoạnPhải thay máy lớn hơn hoặc lắp thêm sauĐầu tư máy thứ hai khi giai đoạn sau chạy
Tổn hao khi tải thấp (cuối tuần, mùa thấp điểm)Máy lớn vẫn chịu tổn hao không tải đầy đủCó thể cắt bớt một máy khi tải thấp

Đừng quên tổn hao không tải khi chọn dư

Máy biến áp luôn có tổn hao không tải (tổn hao lõi thép) từ lúc đóng điện, dù xưởng chạy hay nghỉ. Máy càng lớn, tổn hao này càng lớn, và nó được tính vào điện năng mà chủ xưởng phải trả. Một máy chọn dư một hai gam, chạy 24/7 trong nhiều năm, sẽ tốn thêm một khoản tiền điện đáng kể bên cạnh chi phí mua máy lớn hơn.

Khi so báo giá máy biến áp, nên yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ tổn hao không tải (P0) và tổn hao có tải (Pk) của từng máy, và đối chiếu với mức hiệu suất tối thiểu theo TCVN 8525 về máy biến áp phân phối. Hai máy cùng công suất nhưng tổn hao khác nhau sẽ có chi phí vận hành khác nhau rõ rệt.

Máy dầu hay máy khô?

Lựa chọn này không đổi công suất cần thiết, nhưng ảnh hưởng tới chỗ đặt và chi phí:

  • Máy dầu: giá thấp hơn, phù hợp trạm ngoài trời, trạm giàn, trạm kiosk hoặc phòng máy riêng có hố thu dầu và giải pháp phòng cháy theo yêu cầu.
  • Máy khô: giá cao hơn, phù hợp đặt trong nhà, gần tâm phụ tải, ở nơi yêu cầu an toàn cháy cao như xưởng điện tử, phòng sạch hoặc nhà xưởng nhiều tầng.
Công nhân kéo nhiều sợi cáp điện trên sân bê tông nhựa trước nhà bảo vệ, phía sau là cột điện trung thế và đường dây trên không
Kéo cáp trên mặt bằng nhà máy, phía sau là đường dây trung thế. Vị trí trạm so với tâm phụ tải quyết định chiều dài các tuyến cáp này.

Công suất máy biến áp và hồ sơ xin cấp điện

Công suất máy biến áp là con số đi vào hồ sơ thỏa thuận đấu nối với điện lực, nên cần chốt trước khi nộp. Thay đổi công suất sau khi đã có thỏa thuận thường kéo theo việc làm lại một phần hồ sơ, thiết kế trạm và thời gian chờ. Trình tự nộp hồ sơ, các bước từ thỏa thuận đến đóng điện xem trong bài hồ sơ xin cấp điện và đấu nối trạm biến áp cho nhà xưởng mới.

Với xưởng đi thuê, công suất trạm là của chủ đầu tư khu nhà xưởng. Trước khi ký thuê, nên hỏi rõ trạm bao nhiêu kVA, đang cấp cho bao nhiêu xưởng, phần dành cho mình còn bao nhiêu kVA, và nếu thiếu thì ai chịu chi phí nâng cấp.

Những thông tin cần gửi khi nhờ tính công suất trạm

Để kỹ sư tính được con số sát thực tế ngay từ lần đầu, nên chuẩn bị:

  1. Danh sách máy móc có công suất, điện áp, số lượng (file Excel hoặc ảnh chụp nhãn máy đều được).
  2. Số ca làm việc, giờ chạy của từng khu vực, máy nào chạy liên tục.
  3. Động cơ lớn nhất và cách khởi động dự kiến.
  4. Kế hoạch mở rộng trong 3–5 năm tới (thêm dây chuyền, thêm kho, lắp điện mặt trời áp mái…).
  5. Mặt bằng nhà xưởng và vị trí có thể đặt trạm.
  6. Nếu là xưởng đang chạy: hóa đơn tiền điện vài tháng gần nhất, có ghi công suất phản kháng nếu có.

Hỏi đáp

Có thể chọn máy biến áp bằng tổng công suất các máy không?

Không nên. Tổng công suất nhãn bỏ qua việc các máy không chạy cùng lúc và không chạy đầy tải, nên máy biến áp chọn theo cách này thường dư nhiều, tốn đầu tư và tổn hao không tải.

Máy biến áp nên chạy bao nhiêu phần trăm tải là hợp lý?

Mức thiết kế thường dùng là 70–80% ở chế độ làm việc bình thường. Thấp hơn nhiều thì máy bị dư; sát 100% thì không còn chỗ cho tải tăng và máy nóng hơn, nhất là trong phòng máy thông gió kém.

Xưởng đang chạy, muốn biết máy biến áp còn dư bao nhiêu thì làm sao?

Đo phụ tải bằng thiết bị ghi dữ liệu tại tủ tổng trong ít nhất một tuần sản xuất bình thường, xem công suất cực đại và cosφ. Con số đo được đáng tin hơn mọi bản tính trên giấy.

Chuẩn bị xây xưởng hoặc nâng công suất trạm? Đại Phú Thịnh tính phụ tải, đề xuất công suất máy biến áp và thi công phần điện từ trạm đến từng máy. Khảo sát miễn phí trong 24h tại TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An.

Gọi hotline 0986 239 299 Nhắn Zalo 0986 239 299

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gọi ngay: 0986239299 ZaloChat Zalo Chat Messenger