Lắp đặt máng cáp nhà xưởng đúng cách gồm ba việc: chọn đúng loại (máng kín, khay đục lỗ hay thang cáp), chọn đúng lớp phủ theo môi trường (sơn tĩnh điện hay mạ kẽm nhúng nóng), và treo đỡ, nối đất đúng quy cách. Làm sai một trong ba, máng sẽ võng, gỉ hoặc cáp bên trong nóng quá mức chỉ sau vài năm vận hành.
Máng cáp là phần “xương sống” của hệ thống điện trong lắp đặt hệ thống điện nhà xưởng: mọi tuyến cáp từ tủ tổng đến tủ phân phối, từ tủ động lực đến máy móc đều đi trên đó. Bài này tập trung vào quy cách và những lưu ý thực tế khi thi công trong nhà xưởng khung thép.
Máng cáp, khay cáp và thang cáp khác nhau thế nào
Ba loại này hay bị gọi chung là “máng cáp”, nhưng công dụng khác nhau:
| Loại | Cấu tạo | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| Máng cáp (trunking) | Tôn kín ba mặt, có nắp đậy | Cáp nhỏ, nhiều sợi, khu có bụi; cáp điều khiển, tín hiệu, chiếu sáng |
| Khay cáp (tray) | Tôn đáy đục lỗ, thành thấp, thường không nắp | Cáp trung bình, cần tản nhiệt tốt hơn máng kín |
| Thang cáp (ladder) | Hai thanh biên nối bằng các thanh ngang như bậc thang | Cáp động lực lớn, tuyến trục chính từ trạm biến áp, tủ tổng MSB |
Một nhà xưởng thường dùng cả ba: thang cáp cho tuyến trục từ tủ tổng, khay cáp cho nhánh đến tủ phân phối từng khu, máng kín cho cáp chiếu sáng và điều khiển. Dùng máng kín cho cáp động lực lớn là lỗi khá phổ biến, vì cáp tỏa nhiệt nhiều mà máng kín lại tản nhiệt kém.
Sơn tĩnh điện hay mạ kẽm nhúng nóng
Đây là câu hỏi chủ đầu tư hỏi nhiều nhất, vì chênh lệch giá giữa hai loại khá rõ. Câu trả lời phụ thuộc vào môi trường nơi lắp máng.
| Tiêu chí | Sơn tĩnh điện | Mạ kẽm nhúng nóng |
|---|---|---|
| Bảo vệ chống gỉ | Lớp sơn phủ bề mặt, trầy xước là gỉ tại chỗ đó | Lớp kẽm bám cả trong lẫn ngoài, kể cả mép cắt và lỗ đục, dày hơn nhiều so với mạ điện phân |
| Môi trường phù hợp | Trong nhà, khô ráo: xưởng lắp ráp, may mặc, điện tử, kho khô | Ngoài trời, ẩm, có hóa chất: xưởng dệt nhuộm, xi mạ, thực phẩm, chăn nuôi, gần biển |
| Thẩm mỹ | Đẹp, nhiều màu (thường xám, cam, trắng) | Màu xám bạc, bề mặt không đều bằng |
| Gia công tại công trường | Cắt, khoan xong phải sơn dặm | Cắt xong phải dặm kẽm lạnh tại vết cắt |
| Chi phí | Thấp hơn | Cao hơn |
Ngoài hai loại trên còn có tôn mạ kẽm sẵn (tôn zam, tôn mạ điện phân) giá rẻ, dùng tốt cho khu trong nhà khô ráo; và inox cho môi trường đặc biệt như phòng sạch thực phẩm, dược phẩm. Với xưởng có hơi hóa chất, xem thêm các lưu ý ở bài điện nhà xưởng dệt nhuộm.
Cần tư vấn chọn loại máng cáp cho xưởng của anh chị? Đại Phú Thịnh khảo sát miễn phí trong 24h tại TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An.
Chọn kích thước máng cáp
Kích thước máng (rộng × cao) chọn theo tổng tiết diện ngoài của các sợi cáp đi trong đó, cộng phần dự phòng. Thực tế thi công thường áp dụng:
- Máng kín: tổng tiết diện cáp không quá khoảng 40% tiết diện lòng máng, để cáp tản nhiệt và dễ kéo thêm.
- Thang và khay cáp cho cáp động lực: ưu tiên rải một lớp, giữa các sợi có khe hở; xếp chồng nhiều lớp sẽ phải giảm khả năng tải dòng của cáp.
- Dự phòng: để trống khoảng 20–30% cho cáp lắp thêm khi xưởng mở rộng dây chuyền. Thay máng sau này tốn hơn nhiều so với làm rộng từ đầu.
Độ dày tôn phụ thuộc bề rộng máng và tải cáp: máng nhỏ thường dùng tôn khoảng 1,0–1,2 mm, máng và thang cáp lớn cho tuyến trục dùng tôn dày hơn, khoảng 1,5–2,0 mm. Con số cụ thể nên lấy theo bảng tải của nhà sản xuất máng ứng với khoảng cách giá đỡ thực tế.
Tiết diện cáp đi trong máng lại phụ thuộc phụ tải từng máy. Cách tính phụ tải được hướng dẫn ở bài cách tính phụ tải điện nhà xưởng từ danh sách máy móc.
Quy cách treo đỡ máng cáp trong nhà xưởng khung thép
Khoảng cách giá đỡ
Máng cáp nằm ngang thường được đỡ cách nhau khoảng 1,2–1,5 m, và luôn có giá đỡ gần các điểm nối, cút, tê. Tuyến thang cáp lớn mang cáp nặng thì rút ngắn khoảng cách, theo bảng tải của nhà sản xuất. Máng bị võng giữa hai giá đỡ là dấu hiệu khoảng cách quá xa hoặc tôn quá mỏng.
Treo vào kết cấu thép
- Dùng ty ren và kẹp xà gồ, kẹp dầm để treo, hạn chế khoan hoặc hàn trực tiếp vào kèo thép chịu lực.
- Nếu bắt buộc phải khoan hoặc hàn, cần thống nhất với đơn vị kết cấu và sơn chống gỉ lại vị trí đó.
- Thanh chống đa năng (unistrut) giúp treo nhiều tầng máng trên cùng một khung, dễ chỉnh cao độ.
- Tuyến máng phải tránh lối chạy của cầu trục, đường ống sprinkler và vị trí đèn chiếu sáng; nên chồng bản vẽ các hệ thống trước khi lắp.
Máng đi đứng
Đoạn máng đi đứng dọc cột hoặc tường cần kẹp cáp vào thanh ngang của thang cáp, để trọng lượng cáp không dồn xuống điểm uốn dưới cùng. Đoạn đứng gần mặt sàn, nơi xe nâng qua lại, nên có tấm chắn bảo vệ.
Những lưu ý kỹ thuật dễ bị bỏ qua
- Nối đất máng cáp: các đoạn máng phải nối liên tục về điện bằng cầu nối (dây đồng mềm hoặc tấm nối có bulông), toàn tuyến nối về hệ thống tiếp địa. Máng sơn tĩnh điện phải cạo sơn tại điểm nối hoặc dùng long đen răng cưa.
- Tách cáp động lực và cáp tín hiệu: cáp điều khiển, cáp mạng, cáp camera đi máng riêng hoặc có vách ngăn, đặt cách xa cáp động lực để giảm nhiễu, nhất là gần biến tần.
- Bán kính cong: cút, co phải có bán kính đủ lớn theo bán kính uốn tối thiểu của cáp lớn nhất đi trong tuyến. Cút vuông góc gắt dễ làm hỏng cách điện khi kéo cáp.
- Xuyên tường, sàn ngăn cháy: chỗ máng đi xuyên tường ngăn cháy phải chèn vật liệu chống cháy sau khi kéo cáp xong, để đạt yêu cầu khi nghiệm thu PCCC.
- Không đi chung với ống nước, ống hơi: giữ máng cáp phía trên ống nước, tránh để nước rò nhỏ xuống máng; ống hơi nóng phải cách xa và bọc cách nhiệt.
- Nắp máng ở khu bụi: xưởng gỗ, xưởng may nhiều bụi xơ vải nên dùng máng có nắp, tránh bụi tích tụ trên cáp.
Trình tự lắp đặt máng cáp
- Đọc bản vẽ, chồng tuyến với kết cấu, cầu trục, ống nước, PCCC; xác định cao độ từng tuyến.
- Bật mực, định vị giá đỡ trên kết cấu.
- Lắp ty treo, thanh đỡ; kiểm tra cao độ và độ thẳng.
- Lắp máng, nối đoạn bằng tấm nối và bulông; lắp cút, tê, giảm.
- Nối đất liên tục toàn tuyến, đo kiểm tính liên tục.
- Kéo cáp, sắp xếp, đánh số và buộc cố định cáp trên máng.
- Đậy nắp (với máng kín), chèn chống cháy tại vị trí xuyên tường, vệ sinh và nghiệm thu.
Trước khi đấu cáp vào tủ, nên kiểm tra đầu cáp và đo cách điện theo các bước ở bài kiểm tra đầu cáp điện nhà xưởng trước đấu nối.
Câu hỏi thường gặp
Máng cáp sơn tĩnh điện dùng ngoài trời được không?
Không nên. Nắng, mưa làm lớp sơn bong dần và gỉ từ mép cắt. Tuyến ngoài trời nên dùng mạ kẽm nhúng nóng, có nắp che mưa.
Máng cáp có bắt buộc phải nối đất không?
Có. Máng kim loại là phần dẫn điện để trần; nếu cáp bên trong bị hỏng cách điện mà máng không nối đất, người chạm vào máng có thể bị điện giật.
Bao lâu nên kiểm tra máng cáp một lần?
Nên kiểm tra định kỳ cùng lịch bảo trì điện của xưởng: xem độ võng, gỉ, bụi tích tụ, cầu nối đất và tình trạng nắp máng. Xưởng có hóa chất nên kiểm tra dày hơn.
Lắp thêm máy có cần thay máng cáp không?
Nếu máng còn dự phòng và cáp mới vẫn rải được đúng cách thì không cần. Nếu máng đã đầy, nên lắp thêm tuyến mới thay vì nhồi cáp vào máng cũ.
Đại Phú Thịnh thi công máng cáp, thang cáp cho nhà xưởng xây mới và xưởng đang vận hành, từ chọn vật liệu, gia công, lắp đặt đến nối đất và nghiệm thu.
Gửi bản vẽ hoặc mặt bằng xưởng, Đại Phú Thịnh bóc khối lượng máng cáp, thang cáp và báo giá cho anh chị.
