Nhà Thầu Cơ Điện (M&E) Khác Gì Nhà Thầu Điện? Khi Nào Cần Thuê

Nhà thầu điện chỉ lo phần điện: trạm biến áp, tủ điện, cáp, chiếu sáng, ổ cắm, tiếp địa. Nhà thầu cơ điện (M&E) nhận cả phần điện lẫn phần “cơ”: cấp thoát nước, điều hòa thông gió, phòng cháy chữa cháy, khí nén, đôi khi cả điện nhẹ. Xưởng xây mới hoặc cải tạo nhiều hệ thống cùng lúc thì nên thuê một nhà thầu cơ điện để có một đầu mối; xưởng chỉ nâng tải, thêm máy hay sửa tủ điện thì nhà thầu điện là đủ và thường rẻ hơn.

Bài này giải thích cụ thể ranh giới giữa hai loại nhà thầu, khi nào nên chọn bên nào, và cách kiểm tra để không thuê nhầm một đơn vị “nhận hết nhưng làm không hết”. Nếu anh chị đang cần một đơn vị chuyên phần điện cho nhà máy, có thể xem trước trang nhà thầu điện công nghiệp trọn gói cho nhà máy, nhà xưởng.

M&E là gì và nhà thầu cơ điện làm những gì

M&E là viết tắt của Mechanical & Electrical, tức cơ khí và điện. Trong xây dựng, “cơ” không phải là gia công cơ khí mà là các hệ thống kỹ thuật chạy trong công trình: nước, gió, lạnh, khí, chữa cháy. Một nhà thầu cơ điện nhà xưởng thường nhận các hạng mục sau:

• Điện động lực và chiếu sáng: trạm biến áp, tủ trung thế, tủ hạ thế, cáp trục, máng cáp, tủ phân phối, đèn xưởng, ổ cắm công nghiệp.
• Tiếp địa và chống sét: bãi cọc nối đất, kim thu sét, dây thoát sét, đo điện trở nối đất.
• Cấp thoát nước: đường ống cấp nước sinh hoạt và sản xuất, bồn chứa, bơm tăng áp, thoát nước mưa, thoát nước thải về trạm xử lý.
• Điều hòa, thông gió (HVAC): quạt hút mái, hệ làm mát bằng tấm cooling pad, điều hòa văn phòng, ống gió.
• Phòng cháy chữa cháy: báo cháy, chữa cháy vách tường, sprinkler, nhà bơm chữa cháy.
• Khí nén và các đường ống công nghệ nếu xưởng có yêu cầu.
• Điện nhẹ: camera, mạng LAN, tổng đài, kiểm soát ra vào.

Không phải nhà thầu M&E nào cũng tự làm hết các mảng trên. Phần lớn đơn vị có thế mạnh ở một hoặc hai mảng (thường là điện, hoặc là HVAC) và thuê thầu phụ cho phần còn lại. Điều này không xấu, miễn là anh chị biết rõ phần nào họ tự làm và phần nào giao lại.

Nhà thầu điện khác nhà thầu cơ điện ở điểm nào

Khác biệt lớn nhất nằm ở phạm vi và cách quản lý. Bảng dưới tóm tắt những điểm chủ đầu tư hay hỏi:

Nói gọn: nhà thầu điện bán chiều sâu, nhà thầu cơ điện bán sự gọn gàng trong điều phối. Anh chị cần thứ nào nhiều hơn thì chọn bên đó.

Khi nào nên thuê nhà thầu cơ điện

Thuê một nhà thầu cơ điện có lợi rõ khi công trình rơi vào một trong các trường hợp sau.

1. Xây xưởng mới từ đầu

Xưởng mới cần đi đồng thời ống nước, ống chữa cháy, máng cáp, ống gió dưới cùng một hệ kèo thép. Nếu mỗi hệ một nhà thầu, rất dễ xảy ra cảnh máng cáp đã treo thì ống sprinkler không còn chỗ đi, phải tháo ra làm lại. Một đơn vị M&E lập bản vẽ phối hợp chung sẽ chốt cao độ từng hệ trước khi treo giá đỡ.

2. Nhà máy phải nghiệm thu PCCC

Hồ sơ nghiệm thu PCCC liên quan đến cả nguồn điện ưu tiên cho bơm chữa cháy, đèn sự cố, báo cháy lẫn hệ nước chữa cháy. Khi điện và PCCC do hai bên làm, phần giao nhau (tủ điện bơm, cáp chống cháy, tín hiệu liên động) hay bị bỏ ngỏ. Chi tiết phần điện này có trong bài bơm chữa cháy và nguồn điện ưu tiên cho nhà xưởng.

3. Chủ đầu tư không có đội kỹ thuật riêng

Doanh nghiệp nhỏ hoặc nhà đầu tư nước ngoài mới vào Việt Nam thường không có kỹ sư cơ điện nội bộ để điều phối nhiều nhà thầu. Lúc này một đầu mối M&E giúp giảm số cuộc họp, số hợp đồng và số lần “đổ lỗi qua lại” khi có sự cố.

4. Tiến độ gấp, nhiều hệ phải làm chồng lên nhau

Khi tiến độ bị nén, các đội phải làm song song trong cùng một khu vực. Một nhà thầu cơ điện điều phối được nhân lực và thứ tự công việc tốt hơn so với việc chủ đầu tư phải gọi từng bên.

Khi nào chỉ cần nhà thầu điện

Nhiều chủ xưởng thuê cả gói M&E trong khi thực tế chỉ có việc điện. Kết quả là trả thêm chi phí quản lý cho những hạng mục không tồn tại. Nhà thầu điện là lựa chọn hợp lý hơn khi:

• Lắp thêm máy hoặc dây chuyền mới vào xưởng đang chạy: việc chính là tính lại phụ tải, thêm tủ nhánh, kéo cáp, có khi phải nâng máy biến áp.
• Thuê xưởng đã có sẵn nước và PCCC: chủ xưởng đã lo phần hạ tầng, người thuê chỉ cần đi điện cho máy móc và chiếu sáng theo bố trí sản xuất của mình.
• Cải tạo tủ điện, thay cáp cũ, xử lý quá tải hoặc sụt áp.
• Làm hồ sơ xin cấp điện, đấu nối trạm biến áp mới: đây là việc chuyên sâu của nhà thầu điện, đơn vị M&E tổng hợp nhiều khi cũng thuê lại.
• Chủ đầu tư đã có ban quản lý dự án đủ năng lực tự điều phối và muốn chia gói để tối ưu giá từng phần.

Với các trường hợp này, điều quan trọng là chọn đơn vị có kỹ sư điện thật sự làm việc với bản vẽ, không chỉ có đội thợ. Danh sách câu hỏi cần hỏi nhà thầu điện trước khi ký hợp đồng giúp sàng lọc khá nhanh.

Ba cách tổ chức gói thầu cơ điện thường gặp

Không chỉ có hai lựa chọn “một nhà thầu M&E” hoặc “chia nhỏ hết”. Thực tế có ba cách phổ biến:

1. Tổng thầu M&E: một đơn vị nhận toàn bộ điện, nước, HVAC, PCCC. Chủ đầu tư quản lý một hợp đồng. Hợp với xưởng mới, chủ đầu tư ít người kỹ thuật.
2. Tách gói điện, gộp phần cơ: một nhà thầu điện chuyên sâu nhận trạm và điện động lực; một nhà thầu khác nhận nước, HVAC, PCCC. Hợp với nhà máy có phụ tải lớn, nơi phần điện chiếm tỷ trọng chi phí cao và cần đơn vị am hiểu thủ tục với điện lực.
3. Chia theo từng hệ: mỗi hệ một nhà thầu, chủ đầu tư hoặc tư vấn giám sát điều phối. Giá từng gói có thể tốt hơn nhưng đòi hỏi ban quản lý dự án mạnh.

Dù chọn cách nào, hợp đồng nên ghi rõ ai chịu trách nhiệm phần giao nhau giữa các hệ: tủ điện cấp nguồn cho bơm nước và bơm chữa cháy, nguồn cho quạt hút và điều hòa, tín hiệu báo cháy cắt điện thông gió. Đây là chỗ hay bị “bỏ trống” nhất khi nghiệm thu.

Cách kiểm tra một nhà thầu cơ điện trước khi ký

Nhiều đơn vị giới thiệu mình là nhà thầu cơ điện nhưng thực chất mạnh một mảng và giao lại hết phần còn lại. Mấy bước kiểm tra sau giúp anh chị biết rõ mình đang thuê ai:

• Hỏi thẳng phần nào tự làm, phần nào thầu phụ. Yêu cầu ghi tên thầu phụ cho từng hệ vào hồ sơ dự thầu và quyền chấp thuận thầu phụ thuộc về chủ đầu tư.
• Xem chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng của đơn vị, kiểm tra có đúng lĩnh vực lắp đặt hệ thống điện, cấp thoát nước, thông gió, PCCC tương ứng không.
• Xem nhân sự chủ chốt: chỉ huy trưởng, kỹ sư điện, kỹ sư cơ (nước, HVAC). Một gói M&E nhà xưởng mà chỉ có kỹ sư điện thì phần cơ gần như chắc chắn giao thầu phụ.
• Yêu cầu bản vẽ phối hợp mẫu từ một công trình họ đã làm. Đơn vị M&E thật sự sẽ có bản vẽ mặt cắt thể hiện cao độ ống, máng, ống gió.
• So sánh báo giá theo cùng một bảng khối lượng. Báo giá M&E gộp chung một dòng “trọn gói” thì rất khó kiểm soát phát sinh.
• Đến xem công trình đang thi công nếu được: cách treo giá đỡ, cách đi ống qua kèo, cách dán nhãn cáp cho biết nhiều hơn hồ sơ năng lực.

Doanh nghiệp FDI thường có thêm yêu cầu hồ sơ song ngữ và đối chiếu tiêu chuẩn IEC, có thể tham khảo bài nhà thầu điện cho doanh nghiệp FDI.

Những hiểu lầm hay gặp

“Thuê M&E trọn gói luôn rẻ hơn”

Không hẳn. Trọn gói giảm chi phí điều phối của chủ đầu tư, nhưng nhà thầu tổng sẽ cộng chi phí quản lý và lợi nhuận lên phần thầu phụ. Với công trình mà phần điện chiếm phần lớn giá trị, tách riêng gói điện nhiều khi có lợi hơn.

“Nhà thầu điện không làm được nước”

Nhiều đơn vị điện công nghiệp vẫn nhận thi công điện nước cho nhà xưởng, nhất là phần cấp thoát nước sinh hoạt, khu vệ sinh, bếp ăn. Điều cần hỏi là họ có đội nước riêng hay không. Đại Phú Thịnh cũng nhận thi công M&E nhà xưởng trọn gói bên cạnh phần điện chuyên sâu.

“Có nhà thầu M&E thì không cần giám sát”

Ngược lại, gói càng lớn càng cần giám sát độc lập, ít nhất ở các mốc: nghiệm thu giá đỡ trước khi treo ống, thử áp đường ống, đo cách điện cáp, thử liên động PCCC.

Hỏi đáp nhanh

Nhà thầu cơ điện và nhà thầu M&E có phải một không?

Là một. “Cơ điện” là cách gọi tiếng Việt của M&E (Mechanical & Electrical). Một số đơn vị dùng thêm chữ MEP, trong đó P là Plumbing (cấp thoát nước), nhưng phạm vi thực tế gần như nhau.

Xưởng nhỏ vài trăm mét vuông có cần nhà thầu cơ điện không?

Thường là không. Xưởng nhỏ, ít hệ thống thì một nhà thầu điện có đội nước là đủ. Chỉ cần thuê M&E khi xưởng có thêm PCCC tự động, điều hòa trung tâm hoặc yêu cầu nghiệm thu phức tạp.

Có nên để nhà thầu M&E làm luôn hồ sơ xin cấp điện?

Được, nếu họ có kinh nghiệm làm việc với điện lực khu vực. Nên hỏi họ đã đấu nối trạm ở khu công nghiệp nào, tự làm hay thuê đơn vị khác làm hồ sơ.